Kto powinien zbadać swoje kości?

klawiatura i wyniki badań na białym stole

Z uwagi na postępujący z wiekiem, naturalny proces utraty gęstości kości, największą grupą narażoną na osteoporozę są seniorzy. Jednak podeszły wiek to niejedyny czynnik ryzyka rozwoju tej choroby – osteoporoza może dotknąć nawet młode osoby, jeśli w ich życiu zachodzą okoliczności sprzyjające zrzeszotnieniu kości. Ocenę stanu mineralizacji tkanki kostnej umożliwi pomiar gęstości mineralnej kości (BMD), czyli densytometria. Kto powinien ją wykonać?

W kościach zachodzą dwa procesy, dzięki którym ich tkanka stale się odnawia: kościotworzenia i resorpcji, czyli „utylizacji” starej tkanki kostnej. W młodości ten pierwszy proces przeważa, lecz od 30. roku życia resorpcja tkanki kostnej zaczyna przeważać nad jej tworzeniem, kości stopniowo tracą gęstość, stają się porowate i podatne na złamania.

Jest to proces, który przez długi czas nie daje żadnych objawów. Dlatego, aby go w porę wychwycić, profilaktyczne badanie densytometryczne powinien zrobić każdy: kobiety w wieku okołomenopauzalnym, ok. 50.-55. roku życia, nie później niż w 65. roku życia, mężczyźni – najpóźniej w 65. roku życia. Gdy ryzyko złamania w ciągu kolejnych 10 lat, obliczone przez kalkulator FRAX bez uwzględnienia BMD, wynosi 6% lub więcej – densytometrię należy wykonać nie później niż po ukończeniu 50. roku życia. Jeśli w rodzinie wśród bliskich krewnych występuje osteoporoza i powtarzają się złamania, może to wskazywać na podatność na złamania uwarunkowaną genetycznie; w takim wypadku pierwsze badanie profilaktyczne można zrobić nawet ok. 40. roku życia.

Co ważne, w drugiej połowie życia bardziej narażone na osteoporozę są kobiety. Dzieje się tak nie tylko z uwagi na istotny spadek poziomu estrogenów po menopauzie, lecz także na drobniejszą budowę ciała: cieńsze kości to mniejszy zasób kościotwórczych minerałów, a więc szybszy postęp choroby.

Czynniki ryzyka niezależne od wieku

Proces osłabienia struktury kości może, przy pewnych uwarunkowaniach, dotykać również ludzi stosunkowo młodych. Badanie densytometryczne powinno być wówczas elementem mądrej profilaktyki, może bowiem wskazać na konieczność monitorowania stanu kości lub wdrożenia terapii.  Proces osłabienia struktury kości może, przy pewnych uwarunkowaniach, dotykać również ludzi stosunkowo młodych. Badanie densytometryczne powinno być wówczas elementem mądrej profilaktyki, może bowiem wskazać na konieczność monitorowania stanu kości lub wdrożenia terapii.

Czynniki powodujące spadek gęstości kości mogą wynikać zarówno z niedostatecznej podaży wapnia w diecie (mniej niż 500 mg/dobę), jak i problemów z jego przyswajaniem, spowodowanych zaburzeniami hormonalnymi, przewlekłą chorobą, przyjmowaniem niektórych leków, przedłużającym się unieruchomieniem, niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne, powodującą niedobór witaminy D. Ryzyko obniżenia gęstości kości może pojawić się w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na wapń, jak ciąża i laktacja. Pewne elementy stylu życia, jak nałóg nikotynowy czy nadużywanie alkoholu również mają niekorzystny wpływ na mineralizację tkanki kostnej.

Densytometria jest zatem wskazana – także przed 50. rokiem życia – w następujących przypadkach:

  • niedożywienia – aktualnego lub przebytego w dzieciństwie i młodości, stosowania niedoborowych diet ubogich w wapń i witaminę D3
  • zaburzeń odżywiania (anoreksja, jadłowstręt psychiczny)
  • chorób układu pokarmowego przebiegających z zaburzeniem wchłaniania (zespół złego wchłaniania)
  • braku aktywności fizycznej, długotrwałego trwałego unieruchomienia (np. z powodu niesprawności)
  • wczesnej menopauzy (przed 45. r.ż.) oraz chorób i zaburzeń o podłożu endokrynnym (nadczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, niedoczynność przysadki, hiperprolaktynemia, zespół Cushinga
  • przewlekłej niewydolności nerek
  • cukrzycy
  • chorób reumatoidalnych (m.in. RZS, ZZSK) i autoimmunologicznych (toczeń rumieniowaty i układowy, twardzina układowa)
  • przewlekłego przyjmowania leków przeciwkrzepliwych i przeciwpadaczkowych
  • przewlekłego ogólnoustrojowego leczenia glikokortykosterydami
  • nadużywania alkoholu (powyżej 30 g/dobę), kawy, napojów energetyzujących
  • nałogu nikotynowego
  • przebytych dwóch lub więcej ciąż w stosunkowo krótkim odstępie czasowym
  • niskiej masy ciała (wskaźnik masy ciała BMI poniżej 18)
  • złamań występujących w rodzinie

Pomiar gęstości mineralnej kości – nie tylko po złamaniu

Osteoporoza rozwija się po cichu, na ogół nie powodując dolegliwości. Jej pierwszym objawem jest najczęściej tzw. złamanie niskoenergetyczne, czyli niewspółmierne do sił je wywołujących, spowodowane np. upadkiem z własnej wysokości czy lekkim urazem, który u osoby zdrowej powodowałby co najwyżej stłuczenie. W takim przypadku oraz wtedy, gdy złamania powtarzają się w stosunkowo niedługim okresie, wykonanie densytometrii jest koniecznością.

Badanie densytometryczne warto zrobić także w przypadku wystąpienia nieoczywistych objawów, takich jak:

  • przewlekłe bóle stawów lub kręgosłupa. Mogą one wynikać z drobnych pęknięć lub złamań kręgów, zwłaszcza w odcinku piersiowym i lędźwiowym, gdzie dochodzi do nich najczęściej.
  • obniżenie wzrostu o więcej niż 3 cm w ciągu roku, lub pochylenie sylwetki (tzw. wdowi garb); u osób starszych może to wskazywać na pęknięcia lub złamania kręgów.

Bibliografia

1. Janiszewska M at.al. Osteoporoza jako problem społeczny – patogeneza, objawy i czynniki ryzyka osteoporozy pomenopauzalnej. Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): 106-114
2. Marek Bolanowski, Wtórne przyczyny osteoporozy
https://www.lekarski.umed.wroc.pl/sites/default/files/struktura/wlkp/endokrynologia/wtorne_przyczyny_osteoporozy.pdf
data dostępu: 10.01.2021
3.Centrum Medyczne Patrycja Sodowska
https://sodowski.pl/badanie-gestosci-kosci-na-czym-polega-densytometria/ ;data dostępu: 26.02.2021
4.https://wirtualnaklinika.pl/warto-wiedziec-o-osteoporozie/
(kons. medyczna dr n. med. Maria Rell-Bakalarska); data dostępu: 26.02.2021
5. NIH Osteoporosis and Related Bobe Diseases National Resourse Center
https://www.bones.nih.gov/health-info/bone/osteoporosis/overview; data dostępu: 26.02.2021

teva-logo

CLP-PL-00051-03-2021

Warunki korzystania z serwisu
Polityka prywatności
Monitorowanie bezpieczeństwa farmakoterapii
Zgłoś działanie niepożądane leku Teva
back top button